:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?

Kalisz z nazwiska (I)

Historia, Kalisz nazwiska - zdjęcie, fotografia
Portal zyciekalisza.pl 29/09/2019 07:00

Na jeszcze jedną filiżankę rozgrzewającej herbaty z gazetą w ręku podczas nieuchronnie ścielącej się po ogrodach jesieni, zapraszam w klimacie przedwojennego Kalisza. Pozostając tematycznie w międzywojniu, dziś portret miasta tworzonego przez mieszkańców i ich profesje. Z okazji Krajowych Targów Poznańskich w roku 1925 młody samorząd kaliski sporządził interesujący folder – przewodnik po mieście, które dopiero co powstało z popiołów. Miasto to przede wszystkim jego obywatele – można konkludować po jego lekturze.

Między wojnami, między domami
  W 1925 roku Polska razem z Kaliszem kontynuowała dzieło odbudowy. Mimo dramatycznej sytuacji gospodarczej w nowo odrodzonym kraju, począwszy od 1918 roku, liczba mieszkańców miasta wzrastała w bardzo szybkim tempie, co skutkowało „głodem” mieszkaniowym – właściwie zaspokojonym dopiero w schyłkowych latach 30. Lokalna prasa dopingowała magistrat, jak i prywatnych inwestorów w budowie kolejnych lokali mieszkaniowych. Pisano, że kolejne domy ozdabiają miasto w którym coraz mniej „szkieletów” po pożodze z 1914 roku. Gazety pełne były też szczytnych haseł o wzrastającej potędze Polski i rysunkowych żartów z coraz groźniejszej międzynarodowej sytuacji politycznej. Jeden z dziennikarzy Gazety Kaliskiej pisał: „Kalisz?! No, nasz poczciwy, stary Kalisz w tej chwili przeżywa pod tym względem [dobrego zarządzania i gospodarowania] wyjątkowo pomyślne dla siebie czasy! (…) Wybudowaliśmy wielką centralę elektryczną [elektrownia Piwonice], dzięki inicjatywie i twardej jak stal woli inż. Bujnickiego, obecnego prezydenta miasta, wzniesiony został przepiękny, na europejską skalę pomyślany pawilon Szpitala Międzykomunalnego [przy ul. Toruńskiej], dzięki staraniom, pilności i metodyczności prac dyr. d-ra Radwana, wreszcie wiele gmachów szkolnych zawdzięcza nasze miasto panu inspektorowi Borzęckiemu, który doprawdy z mazurskim uporem, swadą i niezwykłym sprytem umie tak jakoś temi sprawami pokierować na Radzie Miejskiej, że szkoły w Kaliszu, słowo daję, wyrastają jak grzyby po deszczu” Słowem – urodzaj i dobrobyt. Były to oczywiście anonsy, które zgrabnie i skutecznie tuszowały występujące obok biedę i zastój – widoczne nie tylko dla wprawnego obserwatora klimatu miasta. Między domami na przedmieściach roiło się od szczurów i… ludzi szukających choć nędznej sutereny, oczekując na przydział mieszkania.   

Mozaika 
  Liczne stowarzyszenia, spółdzielnie, związki zawodowe i inne grupy zrzeszające osoby tych samych poglądów, orientacji czy zainteresowań, tworzyły społeczno – polityczno – gospodarczy Kalisz, tak samo wtedy, jak i dzisiaj. 95 lat temu w naszym mieście funkcjonowało kilkadziesiąt tego typu towarzystw, z których gros „przypomina” w swojej treści przewodnik po mieście wydany 1925 roku. Kaliszanie mogli zrzeszać się w: Związek Przemysłowców Kaliskich – z siedzibą przy alei Wolności (wówczas Józefiny) 1. Przewodniczył mu Józef Radwan – wieloletni wydawca Gazety Kaliskiej; Związek fabrykantów wyrobów hafciarskich i koronkarskich działający przy ulicy Śródmiejskiej (wtedy Wrocławskiej) 20 – mający tutaj nad Prosną bardzo ugruntowaną pozycję już od końca XIX wieku. Działały w tamtym Kaliszu liczne stowarzyszenia, spośród których najpilniej notowano głosy: Stowarzyszenia kupców żydowskich z prezesem Hermanem Wieruszewskim na czele, Stowarzyszenie rzemieślników chrześcijan, któremu przewodniczył kaliski król łakoci – Kazimierz Mystkowski – właściciel późniejszej „Kaliszanki”, czy Chrześcijańskie stowarzyszenie drobnych kupców domokrążnych z siedzibą w centrum dzielnicy żydowskiej – przy Ciasnej 9. Wiele znanych nazwisk z elit kulturalnych miasta tworzyło stowarzyszenia zawodowe. Należy tutaj odnotować działalność Stowarzyszenia architektów i budowniczych z prezesem Franciszkiem Brzezińskim za sterem, Związek lekarzy Państwa Polskiego, któremu prezesował dr Bolesław Cegłowski, Związek adwokatów na czele z Józefem Królikowskim – delegatem z Warszawy. Prawnicy swoją siedzibę stowarzyszenia ulokowali, a jakże! – w alei Wolności tuż przy gmachu przybytku Temidy – a więc sądzie okręgowym. Piękną zgłoską zapisał się na kartach historii istniejący wtenczas Związek ziemian, prowadzony przez Stanisława Wyganowskiego przy Głównym Rynku 23, a także Centralne Towarzystwo Rolnicze w Warszawie, mające filię w Kaliszu z przewodniczący Tadeuszem Fiszerem. Wśród stowarzyszeń oświatowych należy wspomnieć o Towarzystwie Muzycznym, Śpiewaczym im. Św. Cecylii przy kościele OO. Jezuitów, Towarzystwie krajoznawczym czy Żydowskim towarzystwie kulturalno – oświatowym „Tarbut” przy Wiejskiej 30 – dzisiejszej K. Pułaskiego. Z prozaicznego powodu – braku miejsca na kompletny przekrój towarzystw kaliskich, wspomnę tylko o istnieniu stowarzyszeń higienicznych, społecznych, sportowych, towarzyskich, rezerwistów i inwalidów oraz spożywczych.

  Wśród wolnych zawodów pierwsze miejsca zajmowali adwokaci i notariusze, a wśród tego grona m.in.: Czapski Kazimierz przy alei Wolności 10, Engelhardt Piotr przy Wiejskiej 1, Janowicz Stanisław, Jadźwiński Zygmunt, Rotblat Aleksander, Bruśnicki Felix, Bzowski Stanisław, Wyganowski Karol, czy Rudzki Aleksander – z alei Wolności, Górnośląskiej i Sukienniczej. W poczcie inżynierów czołowe miejsca zajmowali: Bujnicki Ignacy (późniejszy prezydent Kalisza), Deutschman Armand, Laskowski Kazimierz, Lipski Józef, Nestrypke Albert – propagator modernizmu w Kaliszu, oraz budowniczowie i geometrzy: Brzeziński Franciszek, Czyżewski Adam, Jezierski Czesław, Bukowiński Bronisław, Kanse Karol i Skowroński Antoni. Zawód lekarza uprawiali m.in.: Arnold Eugeniusz, Beatus Edward, Beatus Jakób, Białobłocki Ludwik, Dreszer Alfred, Cichocki Mieczysław, Czajkowski Adolf, Hryniewiczówna Helena – jedyna kobieta w tym towarzystwie, Janowski Kazimierz, Karbowski Antoni, Klinger Paweł, Koszutski Bronisław – organizator szpitala Św. Trójcy, Łukaszewicz Stanisław, Mader Edward, Pawłowski Tadeusz, Rosenthal Edward, Rożnowski Stefan, Seid Dawid i Zucker Michał. W kręgu zawodu Hipokratesa działali także lekarze dentyści, a wśród nich: Goldstein Ludwik, Halterówna Leonia, Lewkowiczówna Helena, Lizakówna Irena, Majznerówa Helena, Solnik Henryk, Szmigielski Marcin, Sznapper Henryk, Szokalski Bolesław, Szwarcman Leon, Seife Stickgold Singer Wolf i Wolpe Agnes. „Prawie” lekarzy także nie brakowało w Kaliszu. A właściwie należy powiedzieć, że nie mogło ich zabraknąć w powojennym mieście, gdzie niewielu było stać na kwalifikowanego lekarza z dyplomem. Wśród felczerów w Kaliszu i okolicach działali: Auguściak Józef, Arkusz Izydor, Gabryjelski Jan, Grzmilas Izydor, Holc Mendel, Janowicz Alojzy, Jungto Alfred, Markowicz Szaja, Matuszkiewicz Jan, Młochowski Antoni i Neuman Izydor. W całości sfeminizowanym zawodem wówczas był ten od przyjmowania na tym świecie nowych jego obywateli. Akuszerki tworzyły w Kaliszu własne stowarzyszenie, które swoją siedzibę miało m.in. przy ulicy Pułaskiego 12. Do grona położnych kaliskich w 1925 roku należały: Sara Arkusz, Józefa Ast, Helena Buchner, Franciszka Dzikowska, Franciszka Gabryelska, Józefa Jędrzejewska, Józefa Krawczyńska, Malwina Krzyżanowska, Zofia Majewska, Antonina Mazurek, Salomea Neumanowa, Pelagia Miklasińska, Michalina Nowak, Władysława Nowak, Pelagia Plewowska, Teofila Rosenfeld, Dorota Skubi, Waleria Smolec i Katarzyna Tarchalska. 
Możliwość nieskrępowanego działania i organizowania się od 1918 roku i uzyskania wolnego kraju Polacy wykorzystali z wielką satysfakcją i angażem, zawiązując wiele małych i dużych przedsiębiorstw oraz organizacji pożytku publicznego, w ten sposób karmiąc głód pracy społecznej, skutecznie hamowanej przez carat. Echem tych prac nad budowaniem polskości są trwające obecnie w całym kraju obchody setnych rocznic powołania do życia ochotniczych straży pożarnych, orkiestr, teatrów, a także wielu zakładów pracy, powołanych przez nazwiska, które na stałe wpisały się złotą czcionką w historiografię naszego miasta. O nich między innymi w drugiej części artykułu. 
 

Mateusz Halak

Reklama

Kalisz z nazwiska (I) komentarze opinie

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Chcesz coś sprzedać lub kupić, oferujesz usługi, szukasz pracownika lub pracy?

Dodaj swoje drobne ogłoszenie w naszym serwisie. Zapraszamy!

Dodaj ogłoszenie
Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez zyciekalisza.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Idea Contact sp. z o.o. z siedzibą w Kalisz 62-800, Spółdzielcza 6

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"