:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
PILNE

Kto zaprojektuje ciekawszego Orła?

Historia, zaprojektuje ciekawszego Orła - zdjęcie, fotografia
Portal zyciekalisza.pl 24/11/2019 06:00

W listopadzie świętujemy na biało – czerwono. To czas wielkich dla Polaków rocznic i powodów do patriotycznych westchnień. I dlatego właśnie, w dzisiejszym moim pisaniu, „koronnym” argumentem będzie nasz polski orzeł biały, choć w wydaniu bardzo oryginalnym; żeby nie powiedzieć – ekstrawaganckim. Według projektu z 1936 r., w manierze art deco – sztuki nowoczesnej – silnie geometryzującej formy

  Wykorzystanie Orła Białego - herbu państwa polskiego do tworzenia symboli różnych stowarzyszeń i organizacji pozostaje bardzo rozbudowanym zagadnieniem, w którym najistotniejszą pozostaje kwestia szaty plastycznej naszego symbolu państwowego. W puli setek, o ile nie tysięcy badań i projektów godła Polski, powstałych w okresie międzywojennym, jaskrawym przykładem bez wątpienia jest projekt sztandaru, który w 1936 r. przygotowali członkowie Cechu Malarzy i Lakierników z Kalisza. Godło państwa polskiego – orzeł biały w koronie – zostało na potrzeby przywołanego znaku artystycznie przetworzone w nowoczesnej konwencji. 

  Otwarte pozostaje pytanie o przyczyny i motywy, którymi kierował się projektujący orła białego dla sztandaru kaliskich malarzy i lakierników. W chwili projektowania sztandaru – w 1936 r. – obowiązywał wzór polskiego orła państwowego z rozporządzenia Prezydenta RP z 13 XII 1927 r. i – jak pokazują to zestawienia liczbowe – orzeł z grudniowego rozporządzenia Prezydenta RP, niekiedy nieudolnie kreślony, najczęściej jednak umieszczany był na nowych sztandarach w całej Polsce. Za powód tak radykalnego przetworzenia znaku państwa polskiego dla tu omawianego sztandaru można uznać tak charakterystyczne dla artystów II Rzeczypospolitej poszukiwanie właściwej formy dla realizacji plastycznej godła państwowego, choć należy pamiętać, że aktywność ta w dużym stopniu wygaszona została w grudniu 1927 r. właśnie przez zatwierdzenie Orła Białego w dzisiejszej formie. W promowaniu orłów w „eksperymentalnych” odmianach znaczącą rolę odgrywała Mennica Państwowa w ramach różnych postępowań konkursowych, organizowanych w związku z emisją kolejnych monet groszowych i złotowych. Uczestniczyli w nich wybitni plastycy polscy. Oprócz zamówień „na orła” płynących z Mennicy Państwowej artyści przygotowywali projekty, które – choć niezaakceptowane przez władze „miarodajne” do urzędowo-administracyjnego stosowania – docierały do plastyków poprzez fachowe publikacje. Twórca projektu sztandaru kaliskiego Cechu Malarzy i Lakierników z 1936 r. podjął także próbę głębokiego przetworzenia stylistycznego (w konwencji kubistycznej – art deco – to jest mocno zgeometryzowanego) godła miejskiego Kalisza. Dla sztandaru zgromadzenia malarzy i lakierników projektujący stworzył znak miejski Kalisza spójny stylistycznie z Orłem Białym ze strony prawej sztandaru. Oba znaki – polskiego orła i znak Kalisza – cechuje zgeometryzowana forma poszczególnych elementów. Punktem odniesienia dla projektującego cechową odmianę znaku miejskiego Kalisza był oficjalny herb miasta. 


  Orzeł Biały i herb miejski Kalisza ze sztandaru malarzy i lakierników – z uwagi na głęboką ingerencję projektującego w ich formę – prowokują pytania o zakres zmian, które – odmieniając symbol o wzorze ukształtowanym przez wieki tradycji w znak np. przedstawiony w konwencji właściwej dla jednej szkoły artystycznej – mogły być akceptowane w heraldyce odpowiednio państwowej i miejskiej. W celach porównawczych przywołać można Orła Białego z projektu sztandaru Klubu Sportowego „Widzewska Manufaktura. W jego dziwnych kształtach dostrzec można orła z monet groszowych emisji z 1924 r., którego na awers monety zaprojektował Wojciech Jastrzębowski. Nawiązanie do Orła Białego o cechach kazimierzowskich, typowego dla początkowego okresu kształtowania się państwowości polskiej, jest natomiast czytelne w godle na stronie prawej sztandaru Narodowej Organizacji Kobiet w Kaliszu. 
Procedurę urzędowego zatwierdzenia sztandaru Cechu Malarzy i Lakierników z Kalisza otwiera pismo Franciszka Piękniewskiego, Starszego Cechu Malarzy i Lakierników do Starostwa Powiatowego w Kaliszu, datowane na 7 września 1936 r. Orła białego z projektu kaliskich malarzy i lakierników z 1936 r. analizować można na szerszym planie utworzonym ze wzorów polskiego godła państwowego, stylizowanych – jak wówczas mówiono – „podług” modernistycznych rozwiązań właściwych dla pierwszej połowy XX wieku. Dla porównania przywołać można trzy eksperymentalne rozwiązania plastyczne przygotowane w ramach międzywojennej dyskusji nad stylizacją Orła Białego. W dyskusji prowadzonej przez wybitnych artystów polskich, którzy pracowali nad realizacją plastyczną Orła Białego, streszczonej w „Grafice Polskiej” z 1927 r., mocno wybrzmiał głos Wojciecha Jastrzębowskiego, twórcy interesującego orła z awersów monet groszowych emisji z 1924 r. W 1934 r. Wojciech Jastrzębowski przygotował mniej znanego orła o kolistych skrzydłach, podobnych jak skrzydła orła na monetach groszowych z emisji 1924 r., na monetę o nominale 10 złotych. W katalogach monet z orłem Wojciecha Jastrzębowskiego z 1934 r. publikowana jest w grupie monet próbnych. Wojciech Jastrzębowski zwracał uwagę, że herb Rzeczypospolitej powinien odwoływać się do stylistyki artystycznej współczesnej godłu – czyli właśnie modernistycznej. Sekundował mu Tadeusz Gronowski, akcentując potrzebę powiązania herbu ze współczesną sztuką. W przywołanej publikacji z 1927 r. znajduje się interesujący rysunek orła, przygotowany przez Tadeusza Gronowskiego, który – jego zdaniem – był właśnie syntezą sztuki współczesnej i prostoty właściwej dla wzornictwa lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Krytycznie na temat Orła Białego w wersjach z 1919 i 1927 r. wypowiadał się Stanisław Szukalski, który zakwestionował w ogóle naturalistyczne przedstawienia ptaka w godle Rzeczypospolitej i – po eksperymentach z orłem w stylu „zakopiańskim” – przygotował „Toporła”. Toporzeł – połączenie dwusiecznego topora o grubym toporzysku z orłem – miał stać się „nabrzmianem” (tj. godłem) nowej Polski. Do tego nie doszło – przede wszystkim przez konserwatywne głosy w ilości znacznie przeważającej nad głosem artystów plastyków.
Motywem dominującym na „pieczęci” cechowej ze sztandaru malarzy i lakierników jest godło miejskie Kalisza, czyli obronna budowla (fragment muru miejskiego, dwie wieże o spiczastych dachach) i postać miejskiego strażnika z mieczem przy pasie, rogiem przy ustach i maczugą zwisająca od nadgarstka w dół. Proste, ostro załamujące się linie wyznaczają kształty budowli miejskiej, ułożenie szat strażnika (szczególnie ich dolnych partii) i fryzurę strażnika. Symbolikę miejską otacza okrąg zabarwiony na żółto, na którym położone zostały trzy tarcze o ostro zakończonych podstawach z wyraźnie zaznaczonymi, zabarwionymi również na żółto liniami krawędziowymi. Pola trzech tarcz pokryte zostały błękitem. W trzech tarczach dostrzec należy symbolikę malarzy obecną na ich pieczęciach, na starych miniaturach przedstawiających malarzy przy pracy i w innych znakach wykorzystywanych przez cech malarzy. Herb Kalisza o mocno uproszczonych formach w stylu art deco współgrał stylistycznie z herbem państwowym.

  Dyskusja na temat formy herbu Rzeczypospolitej, jego stylizacji „podług” modernistycznych rozwiązań, nie dotyczyła tylko elity polskich artystów z centrów kultury. Żywo interesowała malarzy na prowincji, w tym w Kaliszu. W okresie międzywojenny herb państwa polskiego po raz ostatni był tematem tak wielkiego zainteresowania projektantów-plastyków. Był tematem, który twórczo wykorzystywano do różnych przedsięwzięć graficznych, artystycznych czy też propagandowych. Tworzono wzory polskiego orła daleko odbiegające od wzoru godła państwowego zdefiniowanego w regulacjach prawnych, ale – ponieważ zazwyczaj były to rozwiązania godnie promujące Orła Białego – władza krajowa godziła się na tego rodzaju propagowanie symboliki państwowej. Kaliska realizacja godła o trawestacji form art deco pozostaje jedną z najbardziej oryginalnych w ogóle. 

Mateusz Halak

Reklama

Kto zaprojektuje ciekawszego Orła? komentarze opinie

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Chcesz coś sprzedać lub kupić, oferujesz usługi, szukasz pracownika lub pracy?

Dodaj swoje drobne ogłoszenie w naszym serwisie. Zapraszamy!

Dodaj ogłoszenie

Kalendarz

Najbliższe imprezy
Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez zyciekalisza.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Idea Contact sp. z o.o. z siedzibą w Kalisz 62-800, Spółdzielcza 6

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"