:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
Historia, Poeta anteny - zdjęcie, fotografia
Portal zyciekalisza.pl 31/01/2019 00:00

Kalisz nie ma szczęścia do rzeźb – albo je niszczono, albo nie podobają się one mieszkańcom. Pod koniec lat 50. z okazji planowanych na 1960 r. uroczystości XVIII wieków Kalisza postanowiono wystawić pomnik Adamowi Asnykowi. Równolegle z tą inicjatywą narodził się inny zaskakujący pomysł – uruchomienia Kaliskiej Stacji Telewizyjnej

W czasach kiedy I sekre-        tarzem PZPR był towarzysz Wiesław Gomułka, imię „wielkiego Adama” odmieniano w rodzinnym mieście wieszcza przez wszystkie przypadki. Nawet miejscowa (wychodząca od 1956 r.) gazeta miała za motto fragment jego wiersza. Na szczęście inicjatywa budowy pomnika nie wyszła od „czynników partyjnych”, ale od kaliskich wychowanków szkół średnich. Głównym pomysłodawcą miał być znany adwokat Kazimierz Herbich. W 1958 r. rozpoczęła się nagłośniona przez prasę akcja składkowa; kwotę w wysokości 1000 zł wpłacił sam inicjator, jako pierwszy wpisał się też do Księgi fundatorów pomnika.

Powrót w gipsie
Wykonanie dzieła zlecono rodowitym kaliszanom, mieszkającym w Warszawie, profesorowi Jerzemu Jarnuszkiewiczowi i urbaniście Marianowi Sulikowskiemu. W maju 1959 r. twórcy przedstawili pierwsze projekty, w tym ostatecznie zrealizowaną koncepcję przedstawiającą siedzącą na kamiennym bloku zadumaną postać. Polska Ludowa otrząsała się właśnie z socrealizmu i otwierała się na potępianą dotychczas sztukę zachodnioeuropejską. W 1958 r. Jarnuszkiewicz z sukcesem bierze udział w międzynarodowym konkursie na pomnik pamięci ofiar Oświęcimia. Przewodniczącym jury jest znany angielski rzeźbiarz Henry Moore.  Z jego twórczości polski artysta zaczerpnął pomysł na kompozycję figury i  ideę niskiego cokołu, na którym miał stanąć, czy raczej usiąść poeta. Jak tłumaczył sam twórca, Asnyk miał być „wśród ludzi”, dla których pisał. Kolejnym problemem było samo usytuowanie, według Jarnuszkiewicza „w innym bowiem otoczeniu powinien stać pomnik ujęty lirycznie; a w innym potraktowany epicko”. Kwestię rozwiązano w oryginalny sposób. 15 lipca 1959 r. do Kalisza przejechała (ku uciesze gapiów) odkryta ciężarówka z olbrzymim modelem rzeźby i rozpoczęły się publiczne „przymiarki”. „Powracający” do rodzinnego miasta gipsowy poeta  na wstępie odwiedził okolice baszty Dorotki. Lokalizację uznano za niewłaściwą, bo „kryjącą rzeźbę  przed społeczeństwem”.  Po ustawieniu makiety w różnych punktach zadecydowano, że przyszły pomnik stanie w miejscu wskazywanym pierwotnie – na placu Kilińskiego przy samym początku plantów. Z racji awangardowej formy rzeźbę należało jakoś oswoić: „postać będzie ujęta realistycznie, co wcale nie znaczy,  że będzie „jak żywa” (…) z takim samym koniecznie puklem włosów nad czołem i z taką samą ilością takich samych guzików przy żabocie. Nie, nie będzie to jakaś maska pośmiertna twarzy plus maska pośmiertna garnituru. Jeden trafnie podkreślony rys potrafi więcej powiedzieć o człowieku niż dziesiątki (…) odtworzonych szczegółów”.
W ministerialnej ocenie projekt Jarnuszkiewicza i Sulikowskiego z 1959 r. uzyskał stopień cztery z plusem.

Poeta w eterze
W tym samym roku kaliszanie wpadli na pomysł zaskakujący, ale praktyczny – budowy Kaliskiej Stacji Telewizyjnej im. Adama Asnyka. Nastroje podsycała miejscowa gazeta: „Przedsięwzięcie to będzie najnowocześniejszym sposobem upamiętnienia naszego Poety, przypominając na co dzień na falach eteru Jego imię”. Wbrew szumnej nazwie, TV Asnyk miała być, zlokalizowaną w pobliskich Chełmcach, stacją przekaźnikową. Niestety przedsięwzięcie nie spotkało się ze zrozumieniem. Na przygotowaną ankietę odpowiedziało trzech respondentów, jak wyliczono skrupulatnie, 0,02 proc. mieszkańców. A może zabrakło poparcia miejscowych władz? „Nigdy nie mieliśmy złudzeń, co do szans wierszy Asnyka z głębią przeżyć duchowych na meczu bokserskim I ligi lub przy półlitrówce  (…), ale na telewizję stawialiśmy jak na pewniaka”. Rozczarowani inicjatorzy dodali do tej oceny bezlitosny komentarz: „Mistrzu Adamie! Wybacz rodzinnemu miastu. Może się jeszcze poprawi!”.
Oczekiwana zmiana nie nastąpiła, ale zainteresowanie pomysłem wyraziły centralne władze partyjne – minister łączności Moskwa, prezes Radiofonii Włodzimierz Sokorski  i wiceprezes Społecznego Komitetu Rozbudowy Telewizji dyrektor Kozłowski. Na zwołanej w Warszawie konferencji wspomnianego komitetu zapowiedziano, że Kalisz znalazł się na linii głównych łącz TV łączących Warszawę z „socjalistycznym” Berlinem. Sami kaliszanie o fakcie uhonorowania miasta dowiedzieli się w znaczącym dla kalendarza w PRL dniu 1 maja.  W styczniu 1960 r. ruszyła budowa wieży przekaźnikowej w Chełmcach – prace miały być wykonane społecznie przez Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZMS) przy Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego (WSK). Do akcji włączono również kaliskie Zakłady Maszyn Elektrycznych i Zakłady Sieci Elektrycznych. Na ile były to społeczne, a na ile odgórnie sterowane działania wiedzą najlepiej nieliczni żyjący uczestnicy budowy. Choć najważniejszy wkład finansowy poniosła administracja (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej) i Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy (SFOS), na pierwszym miejscu wśród mecenasów wymieniono Komitet Miejski PZPR. Dostało się za to Miejskiej Radzie Narodowej, która zdaniem prasy „wobec budowy stacji zachowała dziwnie obojętny stosunek”. Z nieznanych przyczyn towarzysze z PZPR milczeniem pominęli ideę upamiętniania Asnyka w nazwie stacji. Czyżby postać poety, „rewolucjonisty (…), którego satyra gromiła społeczną konserwę”, okazała się ostatecznie zbyt mało rewolucyjna i „postępowa”?

Element pejzażu
z przodu i z tyłu
Kiedy młodzi „socjaliści” trudzili się nad budową wieży, przyspieszenia nabrała sprawa pomnika. Postanowiono, że posąg zostanie wykonany z piaskowca z kamieniołomów Strzelbów koło Sobótki. Zakupem surowca kierował plastyk Władysław Kościelniak, a pomagał mu pracownik kamieniołomów, kaliszanin z urodzenia, Stanisław Reszke. Prace nad przekuwaniem rzeźby wykonali brat twórcy, Krystian Jarnuszkiewicz i student (przyszły znany rzeźbiarz) Adolf Ryszka. 12 czerwca 1960 r. gazeta mogła ogłosić z triumfem „prace przy pomniku A. Asnyka dobiegają końca”. W lipcu uroczystości Osiemnastu Wieków osiągają swoje apogeum. Stary gród przeżywa m.in. „pokojowy” przemarsz (z udziałem czołgów) żołnierzy Wojskowego Okręgu Śląskiego. 23 lipca (data nieprzypadkowo przypadająca po komunistycznym święcie) oddano do użytku wieżę retransmisyjną w Chełmcach. Dzień później (o godzinie 12. 30) przed zasłoniętym białym płótnem Asnykiem pojawiają się przedstawiciele władz partyjnych (PZPR), administracja, zakłady pracy i organizacje społeczne. Nie zabrakło też zwykłych kaliszan, kwiatów i okolicznościowego przemówienia przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej Józefa Kuznowicza. W cokole pomnika zamurowano kopię wspomnianej Księgi fundatorów. Zaszczyt odsłonięcia zasłony przypadł wiceministrowi kultury i sztuki Tadeuszowi Zaorskiemu.
Niestety nowatorska rzeźba nie spodobała się kaliszanom, którzy od razu ochrzcili ją mianem  smutnego Asnyka. Inni bardziej złośliwi sugerowali, że poeta siedzi na klozecie lub przytaczali wierszydło: „Z przodu mu grają [szkoła muzyczna] z tyłu mu s…. [szalety miejskie]”. W oswojeniu monumentu nie pomogły organizowane przez szkoły akcje mycia rzeźby. Kilka słów kamiennej postaci poświęciła poetka Urszula Zybura: „Osamotniony pomnik Asnyka trwa nieruchomo w daremnym żalu za próżnym trudem” (1984 r.).
Wróćmy do dnia odsłonięcia monumentu. Z czego cieszyli się ówcześni kaliszanie? Bynajmniej nie z kamiennego poety, ale z prozaicznej skądinąd czarno-białej telewizji. Podobno kilka dni po oddaniu stacji przekaźnikowej zabrakło jedynych dostępnych wówczas na rynku odbiorników Belweder i Dűrer. Nieodłącznym elementem pejzażu stały się telewizyjne anteny. Były częścią tego samego krajobrazu, co sam pomnik. Czy polubimy go choćby za ten fakt, a może dostrzeżemy w nim inne wartości?

Anna Tabaka, Maciej Błachowicz

Reklama

Poeta i anteny TV komentarze opinie

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Mieszkanie 2 pokojowe przy ul.

Mieszkanie 2 pokojowe 38 m2 po remoncie wynajmę dla osób niepalących. 1200zł+media+ czynsz


Sprzedaż - Wynajem - Serwis

Zapewniamy profesjonalną obsługę serwisową i dostawę części zamiennych do wózków widłowych TOYOTA - BT Nasza oferta obejmuje przeglądy i naprawy..


Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez zyciekalisza.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Idea Contact sp. z o.o. z siedzibą w Kalisz 62-800, Spółdzielcza 6

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"