Skąd się wzięły wielkanocne pisanki?

Jajko to wciąż jeden z najważniejszych symboli świąt wielkanocnych. Symbolizuje odradzające się życie, ale po co je malować?

Historia dekorowania jajka sięga daleko w przeszłość. Ozdabianie jaj chrześcijaństwo przejeło jako jedną z pradawnych tradycji. – W wielu legendach o stworzeniu świata jajo odgrywa szczególną rolę. Według starego perskiego mitu ze złotego, słonecznego jaja narodził się Bóg najwyższy. W wyobrażeniach wielu ludów pierwotnych wszechświat był monstrualnym jajem, które uformował wszechmocny i niewidzialny Bóg. Mity śródziemnomorskie przedstawiają jajo, z którego powstała ziemia, natomiast ze skorupek niebo. W fińskim eposie Kalevala kaczka złożyła sześć złotych jaj i siódme żelazne. Wpadły one do wody, a z okruchów powstały ziemia, niebo, z żółtek wyszło słońce, z białka księżyc, z pstrych plam gwiazdy, a z ciemnych cząstek jajek odpłynęły chmury – opowiada Wojciech Zjawiony, kurator Działu Etnografii Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej.
Pisanki znano już w Mezopotamii. Zwyczaj malowania jajek znany był również w Chinach, Egipcie, Persji czy w czasach cesarstwa rzymskiego. – Kolorowo pomalowanymi jajkami Chińczycy obdarowywali się wraz z nadejściem wiosny. W starożytnym Egipcie motywem zdobniczym jajek były skarabeusze z dwoma postaciami ludzkimi. W Kairze na jajkach uwieczniano wizerunki sławnych mężów. W Sudanie zamieszczane były cytaty z Koranu. Australijscy Aborygeni rzeźbili jaja strusie, traktując je jako świętość. Do Europy zwyczaj zdobienia jaj przynieśli prawdopodobnie Persowie – dodaje W. Zjawiony.
Z kolei Słowianie traktowali jajko jako specjalne medium w kontaktach z duchami i bogami. Przedstawiciele wielu kultur zwracali uwagę na wspólny rytm jaja ze światem, słońcem, płodnością, jak również zmartwychwstaniem.

Najstarsze malowane jaja
Na ziemiach polskich najstarsze pisanki, pochodzące z końca X wieku, odnaleziono podczas wykopalisk archeologicznych na opolskiej wyspie Ostrówek. Wzór rysowano na nich roztopionym woskiem, a następnie wkładano je do barwnika. Tym barwnikiem, jak niejednokrotnie i w dzisiejszych czasach, były łupiny cebuli. Co ciekawe, początkowo Kościół zabraniał jedzenia jajek w czasie Wielkanocy. – Zakaz został cofnięty w XII wieku, konieczne jednak było odmówienie przed posiłkiem specjalnej modlitwy. Wynikało to z dążenia do rozdzielenia tradycji Kościoła od obrzędowości pogańskiego święta związanego z kultem zmarłych, w których jajko, początek nowego życia, odgrywało ważną rolę – przypomina W. Zjawiony, dodając, że zwyczaj święcenia wielkanocnych pisanek wyrósł z kultury ludowej. Jajko pełniło bowiem rolę talizmanu zabezpieczającego przed złem lub zaklinacza dobrego, symbolu zdrowia i życia, miłości i płodności. W kulturze ludowej zdobieniem jaj zajmowały się wyłącznie kobiety, mężczyźnie wówczas nie wolno było wchodzić do izby. Jeśli by się tak zdarzyło, odczyniano urok, który intruz mógł rzucić na pisanki.

Więcej w Życiu Kalisza