Powstańcy zajęli Stawiszyn – rekonstrukcja historyczna

W minioną niedzielę (8 października) życie w Stawiszynie cofnęło się do 1863 roku, czasów Powstania Styczniowego. „Zajęcie Stawiszyna przez powstańców”, to ostatnia z cyklu kilku inscenizacji historycznych, realizowanych przez Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku wraz z partnerami w ramach projektu "A mundury ich były szaraczkowe. Śladami Powstania Styczniowego w powiecie kaliskim". W ten oryginalny sposób uczczono pamięć o bohaterach i przypomniano ważne wydarzenia z Powstania Styczniowego jakie miały miejsce na terenie dzisiejszego powiatu kaliskiego.

  Cykl wydarzeń zapoczątkowała styczniowa rekonstrukcja pt. „Obozowisko powstańcze w lesie” w Murowańcu ( gmina Koźminek). Nieprzypadkowo w lasach Murowańca, gdzie znajduje się symboliczna mogiła powstańcza. Tam też powstańcy działający w naszym regionie pod dowództwem Wojciecha Korytkowskiego, Kurnatowskiego, Józefa Oksińskiego znajdowali schronienie bądź tędy przemierzali.

   Pod koniec lutego br. w Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku otwarto tematyczną wystawę  w 160. rocznicę potyczki Józefa Oksińskiego w Opatówku.  Natomiast inscenizacja historyczna „Potyczka Józefa Oksińskiego w Opatówku i scenki z Powstania Styczniowego w powiecie kaliskim” (maj br.) były kolejnym wydarzeniem realizowanego projektu. 

  Trzecią inscenizację pt. „Przemyt na granicy” zorganizowano w lipcu br. w Przystajni ( gmina Brzeziny) a  kolejna odbyła się w Kosmowie ( gmina Ceków – Kolonia). Wybór miejsca nie był przypadkowy. Po klęsce 8 maja 1863 r. pod Ignacewem, pułkownik Edmund Taczanowski 16 maja został mianowany naczelnikiem wojskowym województwa kaliskiego i mazowieckiego oraz awansowany do stopnia generała. Nie złożył broni i kontynuował działania partyzanckie. Na miejsce swojego sztabu wybrał majątek Józefa Gajewskiego w Kosmowie. To tam zrodził się plan jego letniej kampanii w województwie kaliskim.

     W historii Stawiszyna – tak jak w dziejach całego powiatu kaliskiego – przewijają się także wątki powstańcze. W rejonie między Stawiszynem a Rychwałem ze zmiennym szczęściem działania prowadził Edmund Callier, staczając dnia 30 maja 1863 w miejscowości Grochowy w gminie Rychwał zwycięską bitwę z wojskami rosyjskimi. Dnia 1 października 1863 r. oddział powstańczy zajął Stawiszyn, ogłaszając dekrety Tymczasowego Rządu Narodowego oraz zrywając i niszcząc dwugłowego rosyjskiego orła na miejscowym urzędzie. Miasto ma także swoich bohaterów: Adama Rąckiego, Józefa Borowskiego i Teofila Piekarskiego. ( za Muzeum Historii Przemysłu).

  W niedzielne popołudnie obecni na placu przed stawiszyńskim Ratuszem przenieśli się w  czasie w drugą połowę XIX wieku. Organizatorzy zadbali by zachować duży realizm tamtych lat. Były stragany i kramy z warzywami, kawiarnia, księgarnia, sprzedawano chusty i obrazy, był ślusarz Smelczyński oraz lokalny rzeźnik (Zakład Mięsny Tomasz Łucyk). Wydawało, że nic nie jest w stanie zakłócić panującego spokoju. Tymczasem na placu pojawili się żandarmi rosyjscy kontrolujący niemal wszystkich i wszystko.  

    Rekonstruktorzy zaprezentowali: życie codzienne w Stawiszynie w czasie Powstania Styczniowego, udział dzieci i młodzieży w Powstaniu Styczniowym, incydenty na stawiszyńskim rynku, przeszukanie Ratusza i wybuch pożaru, zajęcie Stawiszyna przez powstańców, modę narodową z okresu żałoby.

    Z kolei na stoisku Muzeum czekało szereg niespodzianek stanowiących oryginalne pamiątki niedzielnej imprezy np.: wybijanie pamiątkowych monet, stemplowanie Manifestu Rządu Tymczasowego jedynym i niepowtarzalnym stemplem ze Stawiszyna oraz warsztat zakorkowania go w butelce, na zabytkowej korkownicy ze zbiorów Muzeum, pocztówki z wydarzenia, stemplowanie Paszportu Emisariusza Rządu.  W inscenizacji uczestniczyli członkowie grup rekonstrukcyjnych a także  mieszkańcy  Stawiszyna, w tym Grzegorz Kaczmarek, burmistrz Stawiszyna oraz mieszkańcy  powiatu kaliskiego.

  Projekt "A mundury ich były szaraczkowe. Śladami Powstania Styczniowego w powiecie kaliskim" realizowany był pod Patronatem Honorowym Starosty Kaliskiego. Partnerami projektu byli: Urząd Miasta i Gminy w Stawiszynie, Stowarzyszenie "LGD7-Kraina Nocy i Dni", Stowarzyszenie Ludzi Dobrej Woli Ziemi Kaliskiej, Hufiec ZHP Powiatu Kaliskiego, Gminne Centrum Kultury w Koźminku, III LO im. Mikołaja Kopernika w Kaliszu, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Kaliszu, Izba Tradycji i GRH 25 Dywizji Piechoty. Zadanie dofinansowano ze środków Biura „Niepodległa” w ramach Programu Dotacyjnego „Powstanie Styczniowe 1863-1864”.

(grz)

foto: Tomasz Potemkowski