Kontrola wykorzystywania zwolnień lekarskich

 Pracownik przebywający na zwolnieniu lekarskim w każdej chwili może zostać skontrolowany przez ZUS oraz przez swojego pracodawcę zatrudniającego więcej niż 20 osób. Chory musi zatem pamiętać o tym, by wykorzystywać zwolnienie zgodnie z jego przeznaczeniem. 

Sprawdźmy, jak wyglądać może kontrola  przeprowadzona przez pracodawcę i jakie konsekwencje wiążą się z wykryciem przez niego nieprawidłowości.    Co podlega kontroli? Podjęte działania kontrolne w zakresie prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy wystawionego na druku ZUS ZLA mają na celu ustalenie, czy chory pracownik nie wykonuje pracy zarobkowej albo nie wykorzystuje zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem jego wydania (czyli powrotem do zdrowia i odzyskaniem zdolności do pracy) w okresie orzeczonej niezdolności do pracy.    Kogo kontrolują najczęściej? Podejrzenia co do nieprawidłowego wykorzystywania zwolnień lekarskich pojawiają się głównie co do osób, które często korzystają z krótkotrwałych zwolnień od pracy, chorują tylko w okresach urlopowych, przedstawiają kolejne zwolnienia wystawione przez różnych lekarzy lub były wcześniej pozbawione prawa do wynagrodzenia za czas choroby, zasiłku chorobowego lub opiekuńczego z powodu niewłaściwego wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy. Podobnie u pracowników, którzy korzystają z kolejnych okresów zasiłkowych lub składały zaświadczenia  lekarskie  po upływie wymaganego terminu.    Kto i jak ? Pracodawca nie musi przeprowadzać kontroli osobiście, wystarczy że imiennie upoważni do tego inną osobę. Najczęściej jednak będą to pracownicy zatrudnieni w dziale kadr. Kontrola może być osobista (odwiedziny pracownika w miejscu jego pobytu, miejscu zamieszkania lub w innym miejscu wskazanym przez pracownika jako miejsce pobytu w okresie zwolnienia lekarskiego) lub telefoniczna.   Z przeprowadzonej kontroli sporządza się protokół zawierający m.in. datę i miejsce kontroli, dane osoby wykonującej działania kontrolne oraz ich rezultat. Jeśli pracownik nie zgadza się z treścią protokołu przygotowanego przez pracodawcę, może złożyć do niego stosowne wyjaśnienie. W razie potrzeby kontrolę można powtórzyć.  Jeżeli płatnikiem składek jest ZUS, to sam może przeprowadzić kontrolę odnośnie podstaw wystawienia zaświadczenia, prawidłowości wykorzystania zwolnienia oraz prawidłowości orzeczenia o chorobie.   Nieobecność pracownika w miejscu zamieszkania Pracodawca może udać się na kontrolę pod adres wskazany na przedstawionym zwolnieniu lekarskim. Ważne jest więc to, by na dokumencie znalazł się adres, pod którym chory faktycznie będzie przebywał i dochodził do zdrowia. W przypadku jakiejkolwiek zmiany miejsca pobytu chorego powinien on, we własnym interesie, powiadomić o tym fakcie swojego pracodawcę. W razie przeprowadzania kontroli w miejscu pobytu lub zamieszkania ubezpieczonego i stwierdzenia jego nieobecności w miarę możliwości należy ją ponowić, by wyjaśnić przyczyny nieobecności chorego. Nieobecność może zostać usprawiedliwiona, jeżeli pracownik w tym czasie np. odbywał rehabilitację, zrealizował receptę w aptece lub był na wizycie kontrolnej u lekarza. Jeżeli nieobecność okaże się nieusprawiedliwiona, pracownik odmówi wyjaśnień lub nie udzieli ich w terminie do tego wyznaczonym, uznaje się, iż zwolnienie lekarskie było wykorzystywane niezgodnie z celem, na jaki zostało wydane, a co za tym idzie – odmawia się prawa do zasiłku chorobowego. Jednocześnie pracodawca ma prawo odmowy wypłaty wynagrodzenia za okres choroby.     Konsekwencje  Najdotkliwszą konsekwencją dla skontrolowanego, który niewłaściwie wykorzystywał zaświadczenie lekarskie lub w okresie niezdolności do pracy wykonywał inną pracę zarobkową, jest pozbawienie go prawa do zasiłku chorobowego. Co ważne – zasiłek ten nie będzie przysługiwał za cały okres objęty stwierdzoną na dokumencie niezdolnością do pracy, nawet jeżeli nieprawidłowość stwierdzono ostatniego dnia zwolnienia. Wyjątkiem od tej zasady będzie jedynie sytuacja, w której pracownik legitymuje się zwolnieniem lekarskim wystawionym na druku ZUS ZLA, którego okres obejmuje czas  pobytu w szpitalu i poszpitalny okres niezdolności do pracy. W takim przypadku omawiana utrata prawa do zasiłku chorobowego dotyczy okresu stwierdzonej niezdolności do pracy po wypisaniu chorego ze szpitala.  Gdyby wykryto, że przedstawione zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane lub podrobione, pracownikowi, oprócz wypowiedzenia umowy o pracę z jego winy, grozi także pociągnięcie do odpowiedzialności karnej.    Joanna Suszyńska,  radca prawny